De volgende stap in het ZZP-dossier: Wet VBAR of Zelfstandigenwet?

Vbar of toch een zelfstandigenwet?

In onze praktijk merken we dat de Vbar veel vragen op blijft roepen. Die Vbar geeft opdrachtgevers en opdrachtnemers nog steeds niet de benodigde duidelijkheid, omdat er altijd nog een holistische weging plaats moet vinden van de negen beoordelingscriteria die zijn gegeven in het Deliveroo arrest.

Ook politiek is die Vbar nog geen gelopen race. In de afgelopen weken is er namelijk een nieuw  Initiatiefwetsvoorstel voor een Zelfstandigenwet gepresenteerd door de politieke partijen VVD, D66, CDA en SGP. Dit voorstel beoogt meer duidelijkheid en rechtszekerheid te bieden voor zzp'ers in Nederland en is gebaseerd op de Belgische Arbeidsrelatiewet. In België is de zelfstandige (onder andere) verplicht verzekerd bij arbeidsongeschiktheid.

De Zelfstandigenwet wil rechtszekerheid bieden voor ZZP-ers én opdrachtgevers, waarbij enerzijds ruimte is voor de bestaande behoefte aan autonomie van een grote groep zelfstandigen, maar anderzijds ook een gelijk speelveld wordt gecreëerd en de sociale bescherming van zelfstandigen wordt verbeterd. In de Zelfstandigenwet ligt de nadruk op het vaststellen van duidelijke criteria voor wat nu precies zelfstandig ondernemerschap is. De wet introduceert daartoe drie toetsen: de zelfstandigentoets, de werkrelatietoets en een sectoraal rechtsvermoeden.

Criteria zelfstandigentoets

Aan de zelfstandigentoets worden de volgende criteria gekoppeld:

• De zelfstandige heeft een rechtsvorm die staat ingeschreven in het Handelsregister bij de Kamer van Koophandel;
• De zelfstandige heeft een btw-nummer;
• De zelfstandige gedraagt zich in het economisch verkeer als ondernemer en/of zelfstandig werkende. De zelfstandige geeft invulling aan het begrip extern ondernemerschap;
• De zelfstandige heeft een adequate voorziening getroffen tegen het risico van inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid. Het is aan de zelfstandige zelf om invulling te geven aan deze adequate voorziening;
• De zelfstandige voorziet in een proportionele bijdrage voor een voorziening bij pensionering. Het is aan de zelfstandige zelf om invulling te geven aan deze voorziening.

Aan de werkrelatietoets ligt de vraag ten grondslag of er in de werkrelatie elementen dominant aanwezig zijn die een belemmering kunnen vormen om die werkrelatie als zelfstandige uit te kunnen voeren. Hierbij wordt gekeken naar een viertal elementen:

• De wil van de partijen: is er tussen de opdrachtgevers en opdrachtnemer sprake van vrije keuze voor de samenwerking?;
• De vrijheid van organisatie van de werktijd: heeft de zelfstandige een grote mate van vrijheid om de eigen werktijd en/of verlof te bepalen?;
• De vrijheid van organisatie van het werk: heeft de zelfstandige een grote mate van vrijheid om zelf te bepalen hoe de werkzaamheden worden uitgevoerd of georganiseerd?;
• De mogelijkheid hiërarchische controle uit te oefenen: kan de opdrachtgever directe hiërarchische controle over de zelfstandigen uitoefenen? Deze vraag dient negatief te worden beantwoord.

Het sectoraal rechtsvermoeden maakt het mogelijk om een sectorale benadering te introduceren. Het kan namelijk zo zijn dat er in de sector waarin de werkrelatie wordt uitgevoerd extra elementen van toepassing zijn die kunnen wijzen op een arbeidsovereenkomst. De Zelfstandigenwet biedt de mogelijkheid om op om op basis van een set van meerdere sectorale criteria te kijken of men vermoed dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Wanneer aan een meerderheid van deze sectorale criteria wordt voldaan, is er in de basis dan sprake van een arbeidsovereenkomst. Dit rechtsvermoeden is vervolgens wel weer weerlegbaar door te herkwalificeren aan de hand van de algemene criteria van de werkrelatietoets.

Onzekerheid positie van ZZP-ers

De Zelfstandigenwet is nog een initiatiefwetsvoorstel en het is maar de vraag of er een meerderheid gevonden kan worden om dit wetsvoorstel verder in het wetgevingsproces te brengen. Zeker is wel dat er dus nog niets zeker is ten aanzien van de positie van ZZP-ers. Ondertussen adviseren wij opdrachtgevers én opdrachtnemers om hun werkrelatie in aanvang goed vast te leggen en de samenwerking te toetsen langs de Deliveroo criteria en het Beslis-en afwegingskader van de belastingdienst, zowel bij aanvang als gedurende de samenwerking. Waar nodig moeten samenwerkingen aangepast worden en in sommige gevallen is het zelfs beter om samenwerkingen te beëindigen als je geen risico wilt lopen.

Heb je vragen over dit onderwerp? Onze arbeidsrecht advocaten staat klaar om je verder te adviseren over dit onderwerp en je te helpen bij het navigeren door de continue veranderingen die zich in het ZZP-dossier voordoen.